วัดพระยืนพุทธบาทยุคล

คำว่า ยุคล แปลว่าคู่ หมายถึงรอยพระพุทธบาทคู่ที่ประดิษฐานในมณฑป ส่วนชื่อ พระยืน มาจากตำนานต่อเนื่องจากพระแท่นศิลาอาสน์ ว่าหลังพระพุทธเจ้าเสวยภัตตาหารบนแท่นศิลาแล้ว ได้เสด็จมาประทับยืนบนยอดเนินนี้และประทับรอยพระบาทไว้ ก่อนเสด็จไปบรรทมที่วัดพระนอน ดังนั้นสิ่งศักดิ์สิทธิ์หลักของวัดคือรอยพระบาท ไม่ใช่พระพุทธรูปยืนองค์ใหญ่

รอยพระพุทธบาทคู่อยู่บนฐานกลมทรงบัวสูงราว 1.5 เมตร กลางมณฑป ข้อมูลของสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติฯ ระบุว่าสลักจากศิลาแลง มณฑปเป็นศิลปะเชียงแสน-ล้านนา หลังคาซ้อนชั้นทรงปิรามิดสีแดง ภายในมีจิตรกรรมทั้งผนัง เสา และฝ้าหลายชั้น และมีพระพุทธรูปยืนสององค์

แหล่งข้อมูลส่วนใหญ่เห็นว่าวัดนี้สร้างในยุคเดียวกับวัดพระแท่นศิลาอาสน์ บทความของโรงเรียนในท้องถิ่น (2545) ระบุว่ามณฑปได้รับการซ่อมในสมัยอยุธยาและอาจมีอยู่ก่อนนั้น ฐานเจดีย์เก่าข้างมณฑปและซากสถูปศิลาแลงมีลักษณะคล้ายงานสมัยสุโขทัย ส่วนเรื่องรูปแบบมณฑป แหล่งหนึ่งว่าเป็นศิลปะอยุธยา แต่ส่วนใหญ่รวมถึงทะเบียนทางการระบุว่าเป็นศิลปะเชียงแสน

วัดได้ขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 8 มีนาคม 2478 วันเดียวกับวัดพระบรมธาตุทุ่งยั้ง ยังไม่พบบันทึกการเสด็จมาของพระมหากษัตริย์ที่วัดนี้โดยเฉพาะ แม้รัชกาลที่ 5 จะเสด็จวัดพระแท่นศิลาอาสน์และวัดพระบรมธาตุทุ่งยั้งที่อยู่ห่างไม่ถึง 1 กิโลเมตรเมื่อ 24 ตุลาคม 2444

ในอุโบสถหลังใหม่ประดิษฐานหลวงพ่อพุทธรังสี พระพุทธรูปสำริดศิลปะสุโขทัย ปางมารวิชัย หน้าตักราว 55 นิ้ว สูง 66 นิ้ว ตำนานเล่าว่าเคยถูกพอกปูนไว้เพื่อซ่อนจากข้าศึก ภายหลังปูนกะเทาะจนเห็นเนื้อสำริด จึงอัญเชิญจากมณฑปมาประดิษฐานในอุโบสถใหม่ แต่ไม่มีบันทึกปีที่แน่ชัด

วัดพระยืนเป็นหนึ่งในสามพุทธสถานแห่งทุ่งยั้ง คือรอยพระบาทที่วัดพระยืน พระแท่นที่วัดพระแท่นศิลาอาสน์ และพระบรมธาตุที่วัดพระบรมธาตุทุ่งยั้ง ช่วงงานนมัสการพระแท่นศิลาอาสน์เดือน 3 ผู้คนนิยมมาไหว้ทั้งสามวัดในวันเดียว ทำให้ที่นี่คึกคักกว่าปกติ

วัดเปิดทุกวัน 08:00–17:00 น. ไม่เสียค่าเข้า จากตัวเมืองอุตรดิตถ์ใช้ทางหลวง 102 มุ่งตำบลทุ่งยั้ง ผ่านวัดพระบรมธาตุแล้วไปอีกราว 500 เมตร วัดอยู่ทางซ้ายใกล้ทางแยก ควรแต่งกายสุภาพ ถอดรองเท้าก่อนเข้ามณฑปและอุโบสถ และไม่หันเท้าไปทางรอยพระบาทหรือพระพุทธรูป