วัดอุโบสถาราม (วัดโบสถ์)

วัดก่อตั้งในปี 2324 ต้นกรุงรัตนโกสินทร์ สมัยรัชกาลที่ 1 ไม่ปรากฏชื่อผู้สร้าง บางแหล่งระบุว่าพระสุนทรมุนี (จันทร์) แต่ท่านเป็นเจ้าอาวาสสมัยรัชกาลที่ 5 ราว 120 ปีต่อมา จึงไม่น่าใช่ วัดได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ 20 มกราคม 2425 และกรมศิลปากรขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถาน ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 110 ตอน 174 วันที่ 28 ตุลาคม 2536 อุโบสถก่ออิฐถือปูน ประดิษฐานพระพุทธรูปปางมารวิชัย หน้าอุโบสถมีใบเสมาหินทรายแดง ภายในมีจิตรกรรมพุทธประวัติ

ในวิหารมีพระพุทธรูป 9 องค์ เป็นพระยืน 6 องค์ ผนังมีภาพพระพุทธเจ้าเทศนาโปรดเทวดาบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ภาพอสุภกรรมฐาน แถวพระสาวกสลับพัดยศ และภาพพระมาลัยรับดอกบัว ผนังด้านนอกด้านหน้ามีภาพถวายพระเพลิงพระพุทธเจ้าและวิถีชีวิตชาวบ้าน ซึ่งจิตรกรรมผนังนอกพบได้ยาก งานวิจัยของกวิต ตั้งจรัสวงศ์ ในวารสารดำรงวิชาการ มหาวิทยาลัยศิลปากร ปีที่ 9 ฉบับที่ 2 (2553) พบอิทธิพลศิลปะลาวที่ผนังนอกวิหาร ไม่ใช่แบบมอญ

อายุจิตรกรรมยังไม่ชัด แหล่งหนึ่งว่าสมัยรัชกาลที่ 3 อีกแหล่งว่ารัชกาลที่ 5 หลายบทความว่าต้นรัตนโกสินทร์ ส่วนงานวิชาการระบุช่วงพุทธศตวรรษที่ 24–25 และบทความปี 2567 ระบุว่าจิตรกรรมในอุโบสถเป็นฝีมือช่างหลวงสมัยรัชกาลที่ 3 ยังไม่พบชื่อช่าง จึงสรุปได้ว่าเป็นงานช่างพื้นถิ่นช่วงราวรัชกาลที่ 3–5 ริมน้ำมีมณฑปแปดเหลี่ยมที่มีลายปูนปั้นเครือเถารอบหน้าต่าง ผสมศิลปะไทยกับตะวันตกและจีน สร้างในปี 2442 โดยหลวงพิทักษ์ภาษา (บุญเรือง) ถวายแด่พระสุนทรมุนี (จันทร์) เจ้าอาวาสในขณะนั้น หลังวิหารมีเจดีย์สามองค์เรียงกันต่างแบบ คือทรงระฆังแบบอยุธยา ย่อมุมไม้สิบสองแบบรัตนโกสินทร์ และแบบผสม ประชาสัมพันธ์จังหวัดยังกล่าวถึงหอไตรกลางน้ำของวัด

รัชกาลที่ 5 เสด็จวัดนี้สองครั้ง ครั้งแรกเมื่อ 9 ตุลาคม 2444 ระหว่างเสด็จประพาสหัวเมืองฝ่ายเหนือ พระราชทานพระแสงราชศัสตราประจำเมือง แล้วเสด็จข้ามมานมัสการเจ้าอาวาส ครั้งที่สองเมื่อ 10 สิงหาคม 2449 ระหว่างเสด็จประพาสต้นครั้งที่ 2 เรือพระที่นั่งเทียบที่วัดโบสถ์ และทรงนมัสการหลวงตาจันทร์ เจ้าอาวาส ชาวเมืองสร้างแพรับเสด็จเป็นโบสถ์น้ำคู่ทรงไทย มีจารึกบาลีรูปวงกลม 'สุอาคตํ เต มหาราช' แปลว่าขอต้อนรับมหาราช พระองค์พระราชทานบาตรฝาประดับมุก บาตรทองเหลือง ย่ามหนังกลับ และตะเกียงแก่วัด และพระพุทธรูปเงินที่ชาวเมืองถวายก็พระราชทานคืนให้ประดิษฐานที่วัด ปี 2459 รัชกาลที่ 6 เสด็จอุทัยธานีและใช้แพรับเสด็จนี้เช่นกัน แพถูกสร้างใหม่เป็นหลังเดียวในปี 2519 ปัจจุบันยังใช้ทำพิธีบวช แต่งงาน และงานศพ

วัดเปิดราว 08:00–18:00 น. ไม่เสียค่าเข้า แต่งกายสุภาพ ถอดรองเท้า และห้ามใช้แฟลชใกล้จิตรกรรม ช่วงเช้ามีตลาดเช้าริมน้ำฝั่งตรงข้ามราว 05:30–09:00 น. และชาวบ้านตักบาตรริมน้ำทุกเช้า ราว 1 กิโลเมตรมีถนนคนเดินตรอกโรงยาทุกวันเสาร์ 16:00–20:00 น. ราว 3 กิโลเมตรมีวัดสังกัสรัตนคีรี ซึ่งปี 2569 จัดตักบาตรเทโว 26–27 ตุลาคม โดยพระกว่า 500 รูปเดินลงบันได 449 ขั้น ระวังสุนัขในวัด