วัดท่าหลวง

วัดตั้งขึ้นราวปี 2388 สมัยรัชกาลที่ 3 เดิมเป็นสำนักสงฆ์ยังไม่มีวิสุงคามสีมา สมัยรัชกาลที่ 5 หลังเกิดไฟไหม้ เจ้าอาวาสซึ่งเชื่อว่าคือหลวงปู่เอี่ยมได้สร้างกุฏิและศาลาขึ้นใหม่ วันที่ 8 ตุลาคม 2452 พระยาพิชัยณรงค์สงคราม (ดิศ) เจ้าเมือง สร้างอุโบสถใหม่ แต่ต่อมาตลิ่งพังเสียหาย ราวปี 2455 สร้างศาลาไทยไม่ใช้ตะปู ซึ่งสมเด็จพระสังฆราชทรงชมเมื่อเสด็จในปี 2457 ปี 2481 อำเภอท่าหลวงเปลี่ยนชื่อเป็นอำเภอเมืองพิจิตร

หลวงพ่อเพชรเป็นพระพุทธรูปสำริดปางมารวิชัย ขัดสมาธิเพชร ศิลปะเชียงแสนสิงห์ 1 หน้าตักราว 1.2–1.4 เมตร สูงราว 1.5–1.6 เมตร แหล่งข้อมูลประเมินอายุต่างกัน ราว 800–900 ปี มีซุ้มเรือนแก้วที่เพิ่มในสมัยอยุธยา ตำนานเล่าว่าแม่ทัพอยุธยาที่ผ่านพิจิตรไปตีเชียงใหม่ได้มอบพระองค์นี้ให้เจ้าเมือง แล้วประดิษฐานที่วัดนครชุม เมืองพิจิตรเก่า ปี 2483 กรมศิลปากรขึ้นทะเบียนเป็นโบราณวัตถุ และเป็น 1 ใน 108 พระพุทธรูปสำคัญของชาติ

ราวปี 2442–2444 ขณะสร้างวัดเบญจมบพิตร เจ้าพระยาสุรสีห์วิศิษฐศักดิ์ (เชย) และพระยาเทพาธิบดี (อิ่ม) เจ้าเมืองพิจิตร ได้รับมอบหมายให้หาพระพุทธรูปงาม จึงมีการขอหลวงพ่อเพชร ชาวพิจิตรนำพระไปซ่อนในป่า ต่อมาพบและนำมาไว้ที่วัดท่าหลวงเพื่อรอส่ง แต่สุดท้ายมีการหล่อพระพุทธชินราชจำลองเมื่อ 20 ตุลาคม 2444 และอัญเชิญไปวัดเบญจมบพิตรเมื่อ 30 ธันวาคม 2444 แทน หลวงพ่อเพชรจึงประดิษฐานที่วัดท่าหลวงมาจนทุกวันนี้ อุโบสถหลังปัจจุบันสร้างปี 2492–2495 สมัยพระเทพปัญญามุนีวงศ์ (ไป๋) และได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อ 8 กุมภาพันธ์ 2492 บูรณะในปี 2514 2533 และ 2546

วันที่ 9 พฤษภาคม 2514 สมเด็จพระบรมโอรสาธิราชฯ ในขณะนั้น เสด็จร่วมเวียนเทียนวันวิสาขบูชาที่วัด ปี 2529 วัดได้รับยกฐานะเป็นพระอารามหลวง หน้าวัดเป็นสนามแข่งเรือยาวประเพณีจังหวัดพิจิตรที่หลวงปู่เอี่ยม เจ้าอาวาส เริ่มจัดราวปี 2450 ต่อมาย้ายจากเดือน 11 มาเดือน 10 ให้ตรงกับงานปิดทองหลวงพ่อเพชรแต่เดิม และขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมปี 2557 ปี 2569 เปิดงานเมื่อ 4 กันยายนที่วัดท่าหลวง งานนมัสการหลวงพ่อเพชรและงานสมโภชเมืองพิจิตรเป็นงานใหญ่ที่สุดของจังหวัด มีขบวนแห่ ไหลเรือไฟ และแสงสีเสียง เดิมจัด 11 วัน 11 คืนในเดือนมกราคม ส่วนปี 2569 จัดราวปลายกุมภาพันธ์ถึงต้นมีนาคม ปีจริงควรสอบถาม ททท. เจ้าอาวาสปัจจุบันคือพระเมธีธรรมประชานาถ ได้รับแต่งตั้งเมื่อ 19 มิถุนายน 2569

บริเวณวัดเปิดตั้งแต่เช้าตรู่ถึงราว 18:00 น. อุโบสถราว 08:00/09:00–16:00/17:00 น. ไม่เสียค่าเข้า แต่งกายสุภาพ ถอดรองเท้าก่อนเข้าอุโบสถ ที่นี่ถือเรื่องการแต่งกายเคร่งกว่าวัดทั่วไป มีลานจอดรถกว้างและลานริมแม่น้ำ เดินจากสถานีรถไฟได้ หรือนั่งสามล้อ ห่างบึงสีไฟราว 3 กิโลเมตร ช่วงงานคนแน่นและหาที่จอดยาก ช่วงกันยายน–ตุลาคมระวังริมตลิ่งเวลาน้ำขึ้น