เขาสรรพยา

ตำนานรามเกียรติ์เล่าว่าพระลักษมณ์ถูกหอกกุมภกรรณ หนุมานจึงไปหายาสังกรณีตรีชวามารักษา แต่สมุนไพรนั้นพูดได้และซ่อนตัว หนุมานจึงยกทั้งภูเขาเหาะมา ระหว่างทางมีเศษเขาหล่นลงมาเป็นเขาสรรพยา ซึ่งหมายถึงเขาที่มียาทุกชนิด ตำนานท้องถิ่นอีกฉบับเล่าว่าหนุมานแวะดื่มน้ำที่บึงสรรพยา เด็กเลี้ยงควายล้อเลียนและไม่ให้น้ำ หนุมานจึงสาปไม่ให้ยาบนเขารักษาคนที่เกิดที่นี่ได้ ชื่อเดิมจึงเป็นเขาสาปยา แล้วเปลี่ยนเป็นสรรพยาเพื่อเลี่ยงคำไม่เป็นมงคล งานเทศกาลของอำเภอปี 2562 ยังใช้ชื่อเล่าขานตำนานเมืองสาปยา

บันไดราว 200 ขั้นพาขึ้นสู่ลานตะกร้อบนยอดเขา ซึ่งเป็นลานโล่งมองเห็นทุ่งนาได้กว้าง บนยอดมีภาพสลักนูนต่ำรูปหนุมานบนหินก้อนใหญ่ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ของเขา และต้นสังกรณีตรีชวาตามตำนาน บนเขามีถ้ำหลายแห่ง และผู้มาเยือนเล่าว่ามีน้ำซับในเขา ทางขึ้นมีศาลเจ้าพ่อเสือ วัดมีอุโบสถ เจดีย์ และศาลาการเปรียญเก่า มีพระมาจำพรรษาจากหลายที่ ตามคำบอกเล่าวัดสร้างราวปี 2310 แต่ยังไม่มีหลักฐานยืนยัน และยังไม่พบการขึ้นทะเบียนโบราณสถาน

ห่างไปราว 3 กิโลเมตรมีวัดสรรพยาวัฒนาราม เดิมชื่อวัดเสาธงหินหรือวัดวังหิน เปลี่ยนชื่อในปี 2495 ริมแม่น้ำเจ้าพระยาข้างตลาดเก่าสรรพยา วิหารเล็กอายุกว่า 120 ปีมีพระพุทธรูปปางแหย่เท้าซึ่งหาดูยาก ทุกปีวัดจัดงานอัฏฐมีบูชารำลึก ปี 2569 จัดวันที่ 6–8 มิถุนายน เวลา 15:00–22:00 น. มีพิธีถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระจำลอง แสงสีเสียง โขน ลิเก และประกวดห่อหมกปลาสวาย ในย่านตลาดเก่ายังมีโรงพักสรรพยาที่สร้างเมื่อ ร.ศ. 120 (พ.ศ. 2444) ซึ่งขณะนั้นสรรพยามีนายอำเภอแล้ว และห่างไปราว 8–10 กิโลเมตรมีเขื่อนเจ้าพระยาที่ตำบลบางหลวง ซึ่งสร้างเสร็จปี 2500

เขาเปิดให้ขึ้นได้ทั้งวัน ไม่มีรายงานการเก็บค่าเข้า ควรขึ้นตอนเช้าก่อนราว 09:00 น. หรือบ่ายแก่ เพราะหินและขั้นบันไดร้อนจัดช่วงเที่ยง โดยเฉพาะมีนาคม–พฤษภาคม ช่วงที่ดีที่สุดคือพฤศจิกายน–กุมภาพันธ์ ใส่รองเท้าที่เหมาะ พกน้ำ บันไดชันและไม่เรียบบางช่วง บนยอดไม่มีร่ม อาจพบลิง แมลง และพืชที่ทำให้คัน จอดรถที่เชิงเขา จากตัวเมืองข้ามไปฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา แล้วใช้ถนนชัยนาท–สิงห์บุรีมุ่งอำเภอสรรพยา ตามป้ายไปเชิงเขา ทางถนนราว 22–28 กิโลเมตร (ประมาณ)