ถ้ำค้างคาวเขาช่องพราน

ค้างคาวที่นี่เป็นค้างคาวหน้าย่น (Chaerephon plicatus) จำนวนหลายล้านตัว คำว่า "ค้างคาวร้อยล้าน" ในคำขวัญจังหวัดเป็นสำนวน ยังไม่มีการนับอย่างเป็นทางการ ทุกเย็นราว 17:30–18:30 ค้างคาวจะบินออกจากปากถ้ำเป็นสายยาวคล้ายควันนาน 45–60 นาทีเพื่อออกหากินแมลง และกลับเข้าถ้ำก่อนรุ่งสาง

ราวปี 2524 ผลผลิตมูลค้างคาวลดลงเพราะมีคนแอบขึงตาข่ายดักค้างคาวไปขายร้านอาหาร เมอร์ลิน ทัตเทิล นักอนุรักษ์ค้างคาวชาวอเมริกัน แนะนำให้วัดจ้างคนเฝ้าปากถ้ำ ถือเป็นการคุ้มครองค้างคาวครั้งแรก รายได้จากการขายมูลค้างคาวเพิ่มจากไม่ถึง 13,000 ดอลลาร์ต่อปีเป็นราว 135,000 ดอลลาร์ในปี 2545 และเกิน 200,000 ดอลลาร์ในปี 2562 วัดนำรายได้ไปบำรุงวัดและเป็นทุนการศึกษา ปัจจุบันชาวบ้านเก็บมูลค้างคาวได้สัปดาห์ละครั้ง รายได้ช่วยทั้งวัด ชุมชน และโรงเรียน 2 แห่ง และในถ้ำยังมีค้างคาวชนิดอื่นอาศัยร่วมอยู่ด้วย

นอกจากถ้ำค้างคาว วัดเขาช่องพรานยังมีถ้ำพระนอนลึกราว 120 เมตร ประดิษฐานพระพุทธไสยาสน์ยาวราว 8–9 เมตรและพระพุทธรูปอีกนับร้อยองค์ พร้อมหินงอกหินย้อย ส่วนบนยอดเขามีบันได 499 ขั้นขึ้นไปยังพระบรมธาตุบวรวิสุทธิเจดีย์สีทอง ซึ่งเป็นจุดชมสายค้างคาวและพระอาทิตย์ตก บทความวิชาการปี 2566 ระบุว่าวัดเริ่มสร้างราวปี 2409 และแล้วเสร็จปี 2415 โดยพระยาเทพประชุน ต้นสกุลปันยารชุน กับพระครูรามัญญบดี (อาจารย์ศาลา) ร่วมกับญาติชาวบ้านเชื้อสายมอญ

ปี 2566 องค์การบริหารส่วนจังหวัดราชบุรีจัดงาน "ยลถ้ำค้างคาวร้อยล้าน ตระการตาแสงสีเสียง ประวัติศาสตร์เขาช่องพราน" ครั้งที่ 2 ระหว่าง 24–27 พฤศจิกายน ที่วัด ร่วมกับสำนักงานการท่องเที่ยวและกีฬา สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัด และเทศบาลตำบลเขาขวาง มีละครแสงสีเสียงเรื่องราวสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ค้างคาวยังออกหากินทุกเย็นตลอดปี โดยเวลาและทิศทางเปลี่ยนตามฤดูกาลและสภาพอากาศ