วัดถ้ำป่าอาชาทอง

ตามคำเล่า ครูบาตั้งชื่อม้าของท่านว่า "อาชาทอง" และชื่อนี้กลายเป็นชื่อวัด บางแหล่งเล่าว่าบนเขาเคยมีศาลม้าทองที่ร้างมานานก่อนครูบาจะมา และมีตำนานรอยพระพุทธบาท ซึ่งเป็นเรื่องเล่าที่ยืนยันไม่ได้

ผู้ก่อตั้งคือพระครูบาเหนือชัย โฆสิโต ชาวบ้านเรียกอีกชื่อว่าครูบาเสือโคร่ง บล็อกภาษาไทยปี 2560 ระบุชื่อเดิมว่าเสมอ ใจปินตา เกิดวันจันทร์ที่ 3 กันยายน 2505 ตรงกับบล็อกภาษาอังกฤษ แต่ยังไม่พบในสื่อหลัก แหล่งข้อมูลภาษาอังกฤษเล่าว่าท่านเป็นชาวไทลื้อ เกิดในครอบครัวชาวนา เคยเรียนในกรุงเทพฯ และชกมวยไทยตั้งแต่อายุ 13 ปี เมื่อบิดาเสียชีวิตจึงไปเป็นทหารม้า และชกมวยในกองทัพจนมีชื่อเสียง

ราวอายุ 30 ปี ท่านทิ้งชีวิตนักมวย หลายแหล่งเล่าว่าหลังเพื่อนสนิทเสียชีวิตและเห็นนิมิต ท่านไปเจริญสมาธิในถ้ำแถบแม่สายแล้วออกธุดงค์ขึ้นเหนือ รับบิณฑบาตไปตามทางหลายสัปดาห์จนมาถึงเขาลูกนี้ รายละเอียดชีวประวัติส่วนใหญ่มาจากบทความต่างประเทศ ยังไม่พบเอกสารไทยยืนยัน

ไม่มีแหล่งใดระบุปีก่อตั้งชัดเจน บล็อกไทยระบุว่าครูบาอุปสมบทในปี 2535 การนับย้อนจากบทความปี 2547 และ 2551 ก็ชี้ไปราวปี 2535–2536 แต่นักข่าวคนหนึ่งระบุราวปี 2541 จึงกล่าวได้เพียงว่าสำนักตั้งขึ้นราวต้นถึงกลางทศวรรษ 2530

พื้นที่นี้อยู่ใกล้สามเหลี่ยมทองคำและดอยแม่สลอง ครูบาเทศน์ต่อต้านการปลูกฝิ่นและการค้ายาเสพติด มีเรื่องเล่าว่าเคยถูกลอบทำร้าย และเรื่องการเผชิญหน้ากับกองกำลังของขุนส่า ซึ่งผู้เล่าเองยอมรับว่าเป็นเรื่องที่เสริมแต่ง สิ่งที่มีบันทึกในข่าวคือวันที่ 25 กุมภาพันธ์ 2549 ผู้จัดการออนไลน์รายงานว่ามีคนร้ายลอบยิงครูบาแต่ท่านไม่ได้รับบาดเจ็บ ในช่วงที่ท่านมีข้อพิพาทกับกลุ่มผู้บุกรุกที่ดินใกล้วัด และเจ้าหน้าที่ป่าไม้กว่า 20 นายลงตรวจสอบพบการบุกรุกจริง

วัดกลายเป็นที่พึ่งของเด็กกำพร้า เด็กชาวเขาเผ่าอาข่า ลาหู่ ไทใหญ่ และเด็กที่มีปัญหายาเสพติด ซึ่งเข้ามาบวชเณร เรียนธรรมะ อ่านเขียน ชกมวยไทย และขี่ม้า วัดจึงเป็นทั้งบ้าน โรงเรียน และศาสนสถาน ครูบายังส่งเสริมให้ชาวบ้านทำบุญเพื่อโรงเรียนและค่าจ้างครูมากกว่าการสร้างวัดให้ใหญ่โต

เหตุที่ใช้ม้า คือวัดอยู่ไกลจากหมู่บ้านหลายกิโลเมตรบนเส้นทางภูเขา เส้นบิณฑบาตยาวราว 5–10 กิโลเมตร ม้าตัวแรกมีเรื่องเล่าต่างกันว่าซื้อจากครอบครัวที่จะขายเข้าโรงฆ่า หรือมีผู้บริจาคให้ ต่อมามีคนบริจาคม้าที่จะถูกส่งโรงฆ่าเข้ามาเรื่อย ๆ ม้าส่วนใหญ่ไม่ใส่เกือกและอาน

จำนวนม้าเปลี่ยนไปตามช่วงเวลา ปี 2550 นิตยสาร Tricycle รายงานว่าบางช่วงมีมากถึง 120 ตัว กระปุกปี 2552 รายงานกว่า 70 ตัวหลายสายพันธุ์ และปี 2554 บล็อกท่องเที่ยวรายงานราว 200 ตัว ในวัดเคยมีช้าง วัว และควายด้วย ปัจจุบันยังไม่มีตัวเลขที่เป็นทางการ

ปี 2547 การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยใช้ภาพพระขี่ม้าบิณฑบาตในแคมเปญ Unseen Thailand จนชาวบ้านเรียกท่านว่า "พระอันซีน" ปี 2549 สารคดี Buddha's Lost Children ของมาร์ก เฟอร์เคิร์ก ผู้กำกับชาวดัตช์ ซึ่งถ่ายทำที่วัดนานกว่าหนึ่งปี ออกฉายในเทศกาลกว่า 88 แห่ง และได้รางวัล Grand Jury Prize จาก AFI กับ Silver Dove จากเทศกาลไลป์ซิก

เมษายน 2554 มีงานบวชเณรเด็กลาหู่ ขบวนแห่ขึ้นไปรอบสถูปบนเขาเหนือวัด ในวัดมีที่พักพระอาคันตุกะ สวนผัก และร้านกาแฟเล็ก ๆ ที่กำลังสร้างในเวลานั้น

บนยอดเขามีถ้ำป่าอาชาทอง ยาวอย่างน้อยราว 200 เมตร รูปทรงคล้ายระฆัง ห้องกลางมีหินถล่ม มีปล่องลึก 6–7 เมตร และมีพระพุทธรูปประดิษฐานในถ้ำ ผู้ที่จะเข้าชมควรพกไฟฉาย

หลังบิณฑบาตจะมีการเทศน์ยามเช้าและสวดมนต์กลางแจ้ง บางครั้งครูบาเทศน์บนหลังม้า มีลานให้ผู้มาเยือนชมม้า ในระยะหลังครูบาปั้นพระพุทธรูปปูนและมีกิจกรรมปลูกป่าร่วมกับชาวบ้าน

วัดนี้มีทั้งเสียงชื่นชมและคำวิจารณ์ ไทยพับลิก้าปี 2557 ตั้งคำถามถึงบางฉากในสารคดี วัยเด็กของเณร และเหตุการณ์ที่ม้าตัวหนึ่งขาหักระหว่างข้ามลำน้ำ ส่วนนิตยสาร Tricycle เล่าเรื่องเดียวกันในมุมที่เณรช่วยกันพยาบาลม้าจนหาย ปี 2556 ครูบาได้รับปริญญากิตติมศักดิ์จากสถาบันในสหรัฐฯ ที่ต่อมา DSI ประกาศว่าไม่ได้รับอนุญาต

ข่าวล่าสุดที่พบ คือวันที่ 29 มีนาคม 2566 เดลินิวส์รายงานว่าครูบานำพระออกบิณฑบาตที่อำเภอวังน้ำเขียว นครราชสีมา บทความท่องเที่ยวปี 2567 ระบุว่าท่านยังจำพรรษาอยู่ที่สำนัก และปี 2568 สำนักได้รับกฐินในโครงการหมื่นวัด เส้นทางบิณฑบาตปกติลงไปบ้านสี่หมื่นไร่ราว 5 กิโลเมตร ไม่มีเวลาตายตัว ผู้มาเยือนรายหนึ่งไปถึงราว 07:30 แล้วพระยังไม่กลับจนเลย 08:00 บางรีวิวเล่าว่าเหลือพระไม่กี่รูป และบางวันพระไม่ได้ออกเดินไกล จึงควรสอบถามล่วงหน้า

วัดยังคงเป็นวัดบนเขาที่สมถะ ไม่หรูหรา บรรยากาศเงียบสงบ เหมาะกับคนที่อยากเห็นวิถีพระป่าและฝูงม้า และไปต่อไร่ชาฉุยฟง น้ำพุร้อนป่าตึง หรือดอยแม่สลองได้ในวันเดียวกัน