วัดบ้านถ้ำ

ในถ้ำพบพระพุทธรูปหินทรายสมัยอยุธยาซึ่งแสดงว่ามีการใช้ถ้ำมาตั้งแต่ยุคนั้น ตามบันทึกของกรมการศาสนาที่อ้างในงานวิจัยปี 2568 วัดขึ้นทะเบียนในปี 2325 ช่วงต้นรัตนโกสินทร์ เรื่องเล่าท้องถิ่นว่าพ่อค้าพบถ้ำแล้วนิมนต์หลวงพ่อทองมาจำพรรษา ปี 2492 กรมศิลปากรสำรวจถ้ำ และพระยาอนุมานราชธนสันนิษฐานว่าสร้างสมัยอยุธยา

จุดเด่นคือบันไดปากมังกร เดินขึ้นตามลำตัวมังกรแล้วเข้าถ้ำทางปากที่อ้าอยู่ ขั้นบันไดสีแดงเป็นลิ้น ราวบันไดเป็นเกล็ดสีเขียว นับได้ราว 114 ขั้นจากหัวถึงปาก 105 ขั้นจากปากถึงหาง และลงถ้ำอีก 50 ขั้น รวมราว 269 ขั้น ถ้ำใหญ่ใช้เป็นที่สวดมนต์ ประดิษฐานหลวงพ่อใหญ่ชินราช พระปางมารวิชัยองค์ใหญ่ มีท้าวเวสสุวรรณตามทางขึ้น และมีบันไดเหล็กวนขึ้นต่อไปถึงยอดเขาและถ้ำมันวิจิตร บล็อกหนึ่งระบุว่าพระมหาปราโมทย์ เจ้าอาวาส สร้างบันไดมังกรคอนกรีตราวปี 2533 และหากขึ้นต่อถึงเจดีย์บนยอดเขามีราว 707 ขั้น

ตำนานเชื่อมกับวรรณคดีขุนช้างขุนแผน นางบัวคลี่เป็นลูกสาวหมื่นหาญ หัวหน้าโจรที่บ้านถ้ำ ขุนแผนมาแต่งงานกับนางเพื่อทำกุมารทอง เมื่อหมื่นหาญสั่งให้นางวางยาขุนแผน ขุนแผนรู้ตัวและฆ่านางขณะตั้งครรภ์ ชาวบ้านเชื่อว่าหินงอกรูปคล้ายผู้หญิงในถ้ำข้างคือนางบัวคลี่ จึงแต่งผ้าและนำของเล่นมาถวาย และนิยมมาขอลูก งานวิจัยในวารสารเสียงธรรมจากมหายาน ปี 2568 ศึกษาความเชื่อนี้ไว้

วัดเปิดราว 07:30–17:00 น. ไม่เสียค่าเข้า จอดรถที่เชิงบันได ควรขึ้นก่อน 09:00 หรือหลัง 16:00 น. เพราะบันไดยาวและแดดจัด ในถ้ำอับชื้นและลื่น ถอดรองเท้าในห้องพระ แต่งกายสุภาพ เช้าวันฟ้าใสอาจเห็นลำแสงส่องลงบนรูปพระสีวลี ผู้ที่เดินลำบากไม่ควรขึ้น ครัวบ้านถ้ำอยู่ห่างราว 200 เมตร เปิด 08:00–16:30 น. โทร 081-829-2629