ป้อมทุ่งเศรษฐี

ป้อมก่อด้วยศิลาแลง ผังสี่เหลี่ยม มุมทั้งสี่ทำเป็นป้อมหัวลูกศรยื่นออกไป คล้ายป้อมรูปดาวแบบยุโรป กำแพงสูงราว 6 เมตร ฐานหนาราว 3.5 เมตร ระยะจากปลายป้อมมุมหนึ่งถึงปลายอีกมุมราว 82 เมตร กำแพงแต่ละด้านยาวราว 52 เมตร กลางกำแพงแต่ละด้านมีประตูหนึ่งช่อง ส่วนตัวเลขด้านละ 83.5 เมตรที่บางแห่งอ้าง ยังไม่พบแหล่งที่ยืนยัน

บนกำแพงมีใบเสมาเรียงเป็นแนว ใต้ใบเสมาแต่ละใบมีช่องปืนแนวนอน ผนังด้านในทำเป็นช่องหรือซุ้มรูปห้าเหลี่ยมคล้ายหน้าจั่ว บางช่องมีหน้าต่างเปิดออกด้านนอก ภายในป้อมเป็นลานโล่งไม่มีอาคาร กำแพงด้านทิศเหนือถูกรื้อไปแล้ว จึงเหลือกำแพงสามด้าน บนกำแพงมีทางเดิน และในฐานกำแพงมีห้อง ชื่อทุ่งเศรษฐีน่าจะมาจากชื่อท้องทุ่งในพื้นที่ ซึ่งยังใช้เรียกพระเครื่องจากกรุใกล้เคียงด้วย ไม่พบว่าใครเป็นผู้ตั้งชื่อ

นักวิชาการเชื่อว่าสร้างในสมัยอยุธยา ราวพุทธศตวรรษที่ 21–22 แหล่งข้อมูลบางแห่งเชื่อมโยงรูปแบบป้อมกับชาวโปรตุเกส ซึ่งเริ่มเข้ามาค้าขายอาวุธและรับจ้างเป็นทหารในสมัยสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 2 ตั้งแต่ปี 2061 แต่ยังเป็นเพียงข้อสันนิษฐาน ไม่มีหลักฐานบันทึกโดยตรง

ป้อมนี้ร่วมกับแม่น้ำปิงเป็นแนวป้องกันด่านแรกต่อการรุกรานจากทางตะวันตก เช่น จากหงสาวดีและมอญ และใช้ควบคุมการสัญจรทางแม่น้ำปิงหน้าเมืองกำแพงเพชรและนครชุม

ป้อมทุ่งเศรษฐีขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานในราชกิจจานุเบกษาเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2505 พื้นที่ 10 ไร่ 2 งาน ครอบคลุมเลยกำแพงออกไปถึงภูมิทัศน์เมืองนครชุมเดิม ตามข้อมูลของ lovethailand.org ยังไม่พบปีที่กรมศิลปากรบูรณะ

ป้อมเปิดโล่ง เข้าชมได้ทุกวันช่วงกลางวัน ไม่มีค่าเข้าและไม่มีจุดขายบัตร ใช้เวลาราว 20–40 นาที จากตัวเมืองข้ามสะพานแม่น้ำปิงไปนครชุมราว 10 นาที ไม่มีรถโดยสารประจำทางถึงหน้าป้อม ร่มเงาและห้องน้ำแทบไม่มี ควรมาช่วงเช้าหรือเย็น ห้ามปีนกำแพงหรือแกะศิลาแลง