พระธาตุหินกิ่ว

ชื่อหินกิ่วมาจากก้อนหินใหญ่ที่ฐานคอดเว้าตรงกลาง ส่วนดอยดินจี่หมายถึงเนินที่ดินและหินมีสีน้ำตาลเข้มเหมือนดินถูกเผา ชาวบ้านยังเรียกเจดีย์นี้ว่า "เจดีย์หินพระอินทร์แขวน" ตามพระธาตุอินทร์แขวน (ไจ้ทีโย) ในรัฐมอญ ประเทศพม่า ที่มีลักษณะคล้ายกัน และเรียกพระธาตุที่บรรจุไว้ว่า "พญาลอง"

ตำนานท้องถิ่นเล่าว่าผู้สร้างคือชาวกะเหรี่ยงผู้ศรัทธาชื่อปะสุจา ในช่วงที่พม่ายังอยู่ใต้การปกครองของอังกฤษ ท่านบรรทุกเหรียญรูปีขึ้นหลังช้างออกหาที่สร้างเจดีย์ เมื่อพบก้อนหินใหญ่ตั้งอยู่บนหน้าผาซึ่งชวนให้นึกถึงพระธาตุอินทร์แขวน จึงเลือกสร้างที่นี่ ภายในบรรจุพระบรมสารีริกธาตุและพระพุทธรูปทองคำห้าองค์ ยังไม่พบปีที่สร้างจากเอกสารใด จึงกล่าวได้เพียงว่าสร้างในสมัยอาณานิคมอังกฤษในพม่าตามคำบอกเล่า

องค์พระธาตุเป็นเจดีย์ทรงมอญขนาดเล็ก สูงราว 2.5 เมตร กว้างพอ ๆ กับก้อนหิน แหล่งข้อมูลระบุว่าเป็นศิลปะมอญแต่ผู้สร้างเป็นชาวกะเหรี่ยง ซึ่งสะท้อนอิทธิพลศิลปะมอญ-พม่าที่ชาวกะเหรี่ยงพุทธในแถบชายแดนนิยมใช้

ทางขึ้นเริ่มจากบันไดคอนกรีตขึ้นเนิน แล้วเป็นทางเดินราวไม่ถึง 100 เมตรใกล้ยอดไปถึงศาลาและเจดีย์บนชะง่อนหิน ช่วงบนเป็นหินธรรมชาติไม่เรียบ จากด้านบนมองเห็นทุ่งนาในหุบแม่น้ำเมยและเทือกเขาฝั่งเมียวดี บริเวณนี้ยังมีรอยพระพุทธบาทในตู้กระจก

วันที่ 5 เมษายน 2539 ชาวบ้านวังตะเคียนพบเรือขุดจากซุงต้นเดียว ยาวราว 13.35 เมตร อายุประมาณ 200 ปี ซึ่งน่าจะใช้ขนสินค้าข้ามแม่น้ำเมย ปัจจุบันเก็บรักษาไว้ที่เชิงดอยดินจี่

ทุกเดือนกุมภาพันธ์มีงานนมัสการพระธาตุหินกิ่ว เป็นช่วงที่คนมากที่สุดและมีร้านค้ามาออก วันตามจันทรคติยังไม่พบข้อมูลแน่ชัด ส่วนช่วงที่เหมาะคือพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ อากาศเย็นและแห้ง ช่วงเช้าหรือบ่ายแก่จะไม่ร้อน

สำนักสงฆ์เปิดทุกวัน ไม่มีเวลาเปิดปิดที่แน่นอน ควรไปช่วงกลางวัน เข้าฟรี ไม่มีรถโดยสารประจำทาง ต้องขับรถไปเอง จากแม่สอดมุ่งหน้าตลาดริมเมย แล้วเลี้ยวผ่านบ้านท่าอาจและบ้านวังตะเคียนอีกราว 3 กิโลเมตร ที่ชายแดนบางครั้งมีด่านตรวจ ควรพกบัตรประชาชน เที่ยวต่อวัดไทยวัฒนาราม ซึ่งอยู่ห่างราว 8 กิโลเมตร และตลาดริมเมยได้