หอโหวด 101

ตัวเลข 101 มาจากชื่อจังหวัด "ร้อยเอ็ด" Thailex อธิบายว่าชื่อเมืองเชื่อกันว่ามาจากการที่เมืองโบราณมีประตูเมือง 11 ประตูและเมืองบริวาร 11 เมือง คำว่า "สิบเอ็ด" จึงค่อยๆ กลายเป็น "ร้อยเอ็ด" ในภายหลัง ความสูง 101 เมตรของหอจึงสอดรับกับชื่อเมืองโดยตรง

คำอธิบายเรื่อง "สิบเอ็ด" กลายเป็น "ร้อยเอ็ด" ยังเป็นข้อถกเถียง พิเศษ เจียจันทร์พงษ์ เขียนในศิลปวัฒนธรรม (2537) ว่าเอกสารโบราณเขียนชื่อเมืองเป็นตัวอักษร ไม่เคยเขียนเป็นเลข 101 และไม่มีการนับประตูเมืองที่ยืนยันได้ เขาเสนอว่าคำว่า "ร้อยเอ็ดประตู" ในอุรังคธาตุ ซึ่งพระยาศรีไชยชมพูเรียบเรียงในราชสำนักล้านช้าง อาจแปลงความหมายของ "ทวารวดี" มาเป็นภาษาท้องถิ่น และตัวเลขสื่อถึงความยิ่งใหญ่ของเมืองศูนย์กลาง มติชน (2566) ก็รายงานว่ายุทธพงศ์ มาตย์วิเศษ ศึกษาใบลานอุรังคธาตุ 10 ฉบับจากไทยและลาว และพบว่าทุกฉบับใช้คำว่า "เมืองร้อยเอ็ดปักตู" หรือ "ร้อยเอ็ดประตู" ขณะที่ข้อมูลของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติร้อยเอ็ดและการเสวนาของกรมศิลปากรยืนยันว่าชื่อเมืองคือ "ร้อยเอ็ด"

บทความเดียวกันของมติชนสรุปพัฒนาการของเมืองว่าเริ่มเป็นชุมชนราว 2,500 ปีก่อน มีคูน้ำคันดินรูปวงรีแบบทวารวดีราว พ.ศ. 1000 และคูน้ำรูปสี่เหลี่ยมมุมมนแบบขอมราว พ.ศ. 1500 ก่อนเมืองร้างไประหว่างราว พ.ศ. 1800–2318 จนท้าวทนเข้ามาฟื้นเมืองในปี 2318 สมัยกรุงธนบุรี มีผู้คนจากเวียงจันทน์และจำปาศักดิ์ย้ายมาตั้งถิ่นฐาน ส่วนตำนานอุรังคธาตุเรียกเมืองนี้ว่า "สาเกตนคร" บึงพลาญชัยซึ่งอยู่ตรงหน้าหอโหวดคือใจกลางเมืองเก่ามาแต่เดิม

รูปทรงของหอมาจาก "โหวด" เครื่องดนตรีพื้นบ้านอีสานที่ทำจากท่อไม้ไผ่ขนาดต่างกันเรียงรอบแกนกลาง และเป็นเครื่องดนตรีประจำจังหวัดร้อยเอ็ด วิกิพีเดียภาษาไทยระบุว่าโหวดได้รับการพัฒนาโดยอาจารย์ทรงศักดิ์ ประทุมสินธุ์ ศิลปินแห่งชาติ ประจำปี 2562 ภายในอาคารยังสอดแทรกเรื่องราวท้องถิ่น เช่น ดอกอินทนิลบก ดอกไม้ประจำจังหวัด ที่ทำจากคริสตัล

ผู้ที่ทำให้โหวดเป็นเครื่องดนตรีคือทรงศักดิ์ ประทุมสินธุ์ GotoKnow ระบุว่าท่านเกิดเมื่อ 3 ธันวาคม 2498 ที่อำเภอหนองพอก จังหวัดร้อยเอ็ด สอนดนตรีพื้นบ้านที่วิทยาลัยนาฏศิลปร้อยเอ็ดระหว่างปี 2523–2545 และเป็นผู้เชี่ยวชาญโหวดที่มหาวิทยาลัยมหาสารคามตั้งแต่ปี 2546 ท่านนำโหวด ซึ่งเดิมเป็นของเล่นของเด็กเลี้ยงควาย มาประดิษฐ์เป็นเครื่องดนตรีที่บรรเลงร่วมกับวงดนตรีพื้นบ้านอีสานได้ และยังแต่งเพลงให้วงคาราวานและคาราบาว เช่น "คนกับควาย" ก่อนได้รับยกย่องเป็นศิลปินแห่งชาติในปี 2562

โครงการนี้เกิดจากวิสัยทัศน์ของนายบรรจง โฆษิตจิรนันท์ นายกเทศมนตรีเมืองร้อยเอ็ด ซึ่งดำรงตำแหน่งมาตั้งแต่ 28 พฤศจิกายน 2534 และมุ่งพัฒนาบึงพลาญชัยให้เป็นศูนย์กลางของเมือง หอชมเมืองเป็นส่วนหนึ่งของยุทธศาสตร์ร้อยเอ็ด 4.0 ภายใต้ "โครงการสามเหลี่ยมการท่องเที่ยวสาเกตนคร" ที่เชื่อมอำเภอเมืองร้อยเอ็ด อำเภอธวัชบุรี และอำเภอหนองพอก เข้าด้วยกัน

การก่อสร้างเริ่มเมื่อ 29 กันยายน 2560 ด้วยงบประมาณ 341.8 ล้านบาท ซึ่ง The Nation ระบุว่ามาจากงบประมาณรัฐผ่านกรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น ถือเป็นหอชมเมืองของภาครัฐที่ใช้งบสูงที่สุดในภาคอีสาน ในเดือนมิถุนายน 2563 The Nation รายงานว่างานคืบหน้ากว่า 90% และสร้างถึงชั้นที่ 35 แล้ว โดยนายกเทศมนตรีตั้งเป้าเปิดก่อนสิ้นปี

หอโหวดเปิดทำการเมื่อ 21 ธันวาคม 2563 ตามวิกิพีเดียภาษาไทย ส่วน Thailex ระบุว่าสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเปิดหอชมเมืองแห่งนี้ รอบสวนมีทางเดินสีม่วง ซึ่งเป็นสีประจำพระองค์และสีของดอกอินทนิล พร้อมแบบจำลองหอคอยและอาคารสำคัญของโลก

ภายในแบ่งการใช้งาน ชั้นล่างเป็นสำนักงาน ทางเข้า ร้านของที่ระลึก ร้านกาแฟ และร้านอาหาร ชั้นบนตั้งแต่ชั้น 28 เป็นฟิตเนส ร้านอาหาร จุดชมวิว 360 องศาภายในอาคาร (ชั้น 31) และอุโมงค์ดอกไม้ถ่ายภาพ (ชั้น 32) ชั้น 33 เป็นพิพิธภัณฑ์เมืองร้อยเอ็ด ชั้น 34 เป็นจุดชมวิวกลางแจ้งพร้อมพื้นกระจกลอยฟ้า Roi Et Sky Walk และชั้น 35 เป็นหอพระ ประดิษฐานพระพุทธมิ่งเมืองมงคล พระพุทธรูปประจำจังหวัด และพระบรมสารีริกธาตุที่ผู้จัดการออนไลน์ระบุว่าอัญเชิญมาจากวัดราชบพิธฯ

กิจกรรมผจญภัยถูกเพิ่มเข้ามาในภายหลัง เดลินิวส์รายงานว่าเมื่อ 23 สิงหาคม 2568 นายสรวงศ์ เทียนทอง รัฐมนตรีว่าการกระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา เปิดกิจกรรมซิปไลน์ ลวดสลิงเริ่มจากยอดหอผ่านสวนสมเด็จพระศรีนครินทร์ไปยังเกาะกลางบึงพลาญชัย ระยะทาง 350 เมตร ราคาครั้งละ 101 บาท เปิดให้ประชาชนใช้บริการตั้งแต่ 24 สิงหาคม 2568

หลังแผ่นดินไหวใหญ่ในเมียนมาเมื่อ 28 มีนาคม 2568 อมรินทร์ทีวีรายงานว่าเช้าวันรุ่งขึ้นนายชัชวาลย์ เบญจศิริวงศ์ ผู้ว่าราชการจังหวัดร้อยเอ็ด ลงตรวจหอโหวดและไม่พบรอยร้าวหรือความเสียหาย แม้คนทำงานบนชั้น 34 จะรู้สึกว่าอาคารโยก ผู้ออกแบบระบุว่าหอสามารถโยกตัวด้านข้างได้ถึง 22 เซนติเมตรตามการออกแบบรับแรงแผ่นดินไหว และจังหวัดมีแผนตรวจสอบอย่างเป็นทางการตามกฎหมาย ด้านงานวิจัยของมหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ดและอุดรธานี (2567) ที่สำรวจนักท่องเที่ยว 400 คน พบว่าความคาดหวังและการรับรู้ต่อหอโหวดอยู่ในระดับสูง

จากยอดหอมองเห็นบึงพลาญชัยซึ่งเป็นหัวใจของเมือง Thailex ระบุว่าบนเกาะกลางบึงมีศาลหลักเมืองร้อยเอ็ด และพานรัฐธรรมนูญจำลองบนฐานหกเหลี่ยม หน้าสะพานข้ามไปเกาะมีพระบรมราชานุสาวรีย์รัชกาลที่ 6 ส่วนทางตะวันตกของบึงคือวัดบึงพระลานชัย