หมู่บ้านอีต่อง (เหมืองปิล๊อก)

ก่อนปี 2483 ชาวพม่าขุดแร่ดีบุกอยู่บ้าง ปี 2483 องค์การเหมืองแร่ กรมโลหะกิจ เปิดเหมืองปิล๊อก ตามด้วยเอกชนกว่า 50 ราย ยุคแรกใช้ช้างขนแร่ไปท่าขนุนริมแม่น้ำแควน้อยแล้วล่องเรือต่อ ยุครุ่งเรืองมีคนงานหลายพันคน โรงภาพยนตร์สองโรง และสนามบิน ขุดได้ทั้งดีบุก วุลแฟรม และทองคำบางส่วน ชื่ออีต่องเล่าว่ามาจากนัตอิงต่อง ที่สถิตของผีภูเขา และปิล๊อกมาจากผีหลอก

ปี 2528 ราคาดีบุกโลกตกต่ำ เหมืองกว่า 40 แห่งปิดตัว และปิดหมดราวปี 2534 ปี 2537 สมศักดิ์ เศตะพันธุ์ วิศวกรเหมือง เสียชีวิต ภรรยาชาวออสเตรเลียดูแลเกสต์เฮาส์ในป่า ช่วงปลายทศวรรษ 2530 ท่อก๊าซยาดานาจากเมียนมาผ่านพื้นที่และส่งไฟฟ้าให้หมู่บ้าน ปี 2552 พื้นที่ส่วนใหญ่กลายเป็นอุทยานแห่งชาติทองผาภูมิ ช่วงทศวรรษ 2550 บ้านคนงานเหมืองกลายเป็นโฮมสเตย์และคาเฟ่

ในหมู่บ้านมีถนนสายหลักและตลาดริมอ่างน้ำกลางหมู่บ้าน ตลาดเช้าขายของกินไทย-พม่า ของฝาก และโปสการ์ด วัดเหมืองแร่ปิล๊อกอยู่บนเนินท้ายถนนสายหลัก เนินเสาธงอยู่เลยวัดไปราว 600 เมตร มีธงไทยและเมียนมาและเห็นจุดทหารฝั่งเมียนมาด้านล่าง ด่านข้ามแดนไม่เปิดให้ประชาชน ร่องรอยเหมืองเก่ามีเครื่องจักรสนิมเขรอะ ใกล้กันคือเนินช้างศึก น้ำตกจ๊อกกระดิ่น และเขาช้างเผือก

หมู่บ้านเที่ยวได้ตลอด ไม่เสียค่าเข้า ช่วงที่ดีคือพฤศจิกายน–กุมภาพันธ์ หมอกมาเกือบทุกเช้าและกลางคืนหนาว วันหยุดคนแน่นและที่จอดรถน้อย ควรจองที่พักผ่านรายชื่อในเพจบ้านอีต่องหรือติดต่อเจ้าของโดยตรง เพราะเดือนพฤษภาคม 2568 มีเตือนเรื่องมิจฉาชีพขายห้องพักปลอม ทางหลวง 3272 โค้งมาก ไม่มีปั๊มก่อนถึงหมู่บ้าน ควรเติมน้ำมันที่ทองผาภูมิ รถสองแถวจากตลาดทองผาภูมิราว 70 บาท ไม่ควรเข้าใกล้จุดทหารเมียนมา อบต.ปิล๊อก 034-540-528