ทางรถไฟสายมรณะ ถ้ำกระแซ

ทางรถไฟสายไทย-พม่าเริ่มสร้างฝั่งไทยกลางปี 2485 สะพานช่วงนี้สร้างช่วงมีนาคม–เมษายน 2486 เล่ากันว่าเสร็จใน 17 วัน 17 คืน ใช้เชลยศึกอังกฤษราว 700 คน ออสเตรเลีย 600 คน ดัตช์ 450 คน และแรงงานไทยราว 100 คน ทางรถไฟทั้งสายต่อกันที่ใกล้กองกูยต้าเมื่อ 17 ตุลาคม 2486 เชลยศึกเสียชีวิตตลอดสายราว 12,000–13,000 คน และแรงงานชาวเอเชียอีกหลายหมื่นคน

ถ้ำกระแซอยู่ข้างรางกลางสะพาน ประดิษฐานพระพุทธรูปสีทององค์ใหญ่และพระองค์เล็ก มองเห็นหุบแม่น้ำแควน้อย แหล่งข้อมูลเล่าการใช้งานช่วงสงครามต่างกัน ทั้งที่หลบภัย คลังของ โรงพยาบาลสนาม หรือที่คุมเชลย หลังสงครามไทยซื้อทางรถไฟฝั่งไทยไว้ ปัจจุบันเหลือใช้งานช่วงหนองปลาดุก–น้ำตก รถไฟจะค่อยๆ วิ่งบนสะพานด้วยความเร็วราว 5 กิโลเมตรต่อชั่วโมง

เดือนสิงหาคม 2568 การรถไฟติดตั้งชานพักเหล็กสำหรับคนเดินบนสะพาน วันที่ 28 กันยายน 2569 น้ำในแม่น้ำแควน้อยสูงขึ้นราว 4 เมตรรอบตอม่อสะพาน การรถไฟจึงหยุดเดินรถช่วงท่ากิเลน–น้ำตก ขบวนต่างๆ ไปสุดที่ท่ากิเลน วันที่ 3 ตุลาคม 2569 การรถไฟเปิดเดินรถช่วงท่ากิเลน–วังโพ ผ่านถ้ำกระแซอีกครั้ง แต่รถไฟนำเที่ยววันหยุดขบวน 909/910 ยังงดวิ่งช่วงต้นเดือนตุลาคมเพราะน้ำใกล้ทางช่วงน้ำตก–ไทรโยคน้อย ควรเช็กกับการรถไฟที่ 1690 ก่อนเดินทาง ตารางปกติขบวน 257 ผ่านถ้ำกระแซราว 11:40 น. ขบวน 259 ราว 17:46 น. และขากลับขบวน 258 ราว 13:28 น.

สะพานและถ้ำเข้าฟรี ไม่มีประตูเก็บเงิน ค่ารถไฟสำหรับชาวต่างชาติราว 100 บาท เดินบนสะพานได้เฉพาะเมื่อไม่มีรถไฟ ทางรถไฟยังใช้งานจริง ริมสะพานหลายช่วงไม่มีราว ไม้หมอนมีช่องว่าง และลื่นตอนฝนตก ควรจูงเด็กไว้ ในถ้ำแต่งกายสุภาพ ร้านอาหารถ้ำกระแซริมน้ำเปิด 08:30–20:00 น. โทร 081-986-7187 ช่วงที่ดีคือพฤศจิกายน–กุมภาพันธ์ มีนาคม–พฤษภาคมร้อนจัด