ถ้ำเขาวง

ก่อนปี 2528 หลวงพ่อสนอง กตปุญโญ แห่งวัดสังฆทาน จังหวัดนนทบุรี เคยพาคณะสงฆ์มาพักที่เขาถ้ำแห่งนี้ ปี 2528 หลวงพ่อบุญส่ง ปิยธมฺโม ลูกศิษย์ของท่าน เริ่มตั้งธรรมสถานขึ้น ราวปี 2530 คณะสงฆ์ย้ายลงมาอยู่บนที่ดินที่นายทง เลขยันถวาย ปี 2536–2537 เริ่มสร้างอาคารไม้สักและไม้มะค่า ซึ่งบูรณะมาแล้ว 3 ครั้ง และวันที่ 19 ธันวาคม 2548 ได้รับการตั้งเป็นวัดอย่างเป็นทางการ

วัดถ้ำเขาวงเด่นที่อาคารทรงไทยไม้สักและไม้มะค่าสูง 4 ชั้น ตั้งริมสระน้ำที่สะท้อนเงาอาคาร หลังวัดเป็นหน้าผาหินปูน ชั้นล่างเป็นพื้นที่อเนกประสงค์และร้านค้า ชั้น 2 เป็นวิหารประดิษฐานรอยพระพุทธบาทจำลอง ชั้น 3 เป็นหออริยบูชาสำหรับปฏิบัติธรรม และชั้น 4 เป็นอุโบสถที่มองเห็นวิวได้ไกล ในวัดยังมีพระบรมสารีริกธาตุ หุ่นขี้ผึ้งพระเกจิ

เมื่อ 30 สิงหาคม 2568 วัดจัดพิธีเบิกพระเนตรพระพุทธอุทัยธรรมพินิต พระนอนปางโปรดอสุรินทราหูหล่อด้วยทองเหลือง ยาว 21 เมตร พระพักตร์แบบสุโขทัย ประทับบนฐานบัวประดับดอกไม้ทิพย์ 16 ดอก ออกแบบและหล่อโดยช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร พิธีมีนายนพดล พลเสน เป็นประธาน หลังวัดมีบันไดและทางเดินราว 400 เมตร ขึ้นไปยังถ้ำราว 7–8 ถ้ำ บางถ้ำใช้เป็นที่ปฏิบัติธรรมของพระและไม่เปิดให้เข้า มีพระพุทธรูปองค์ใหญ่ที่ปากถ้ำ ลำธารและน้ำตกเล็กๆ และจุดชมวิวบนเขา

วนอุทยานถ้ำเขาวงจัดตั้งเมื่อ 9 ธันวาคม 2544 พื้นที่ราว 8,125–9,000 ไร่ (แหล่งข้อมูลไม่ตรงกัน) ครอบคลุมป่าสงวนแห่งชาติป่าห้วยท่ากวยและป่าห้วยกระเวน เป็นส่วนหนึ่งของผืนป่าตะวันตก ติดอุทยานแห่งชาติพุเตย จังหวัดสุพรรณบุรี และเป็นต้นน้ำของลำห้วยหลายสายในอำเภอบ้านไร่ ต่อมามีประกาศกระทรวงลงราชกิจจานุเบกษา เล่ม 137 ตอนพิเศษ 290 ง เมื่อ 14 ธันวาคม 2563 กำหนดพื้นที่เป็นวนอุทยาน ยอดเขาโดยรอบสูงราว 637–700 เมตรจากระดับทะเล

ถ้ำพุหวายเป็นถ้ำทะลุภูเขา ยาวราว 300 เมตร เพดานสูงกว่า 15 เมตร พื้นที่กว่า 2 ไร่ มี 3 ชั้น ภายในมีหินงอกหินย้อยที่ได้ชื่อต่างๆ เช่น เสาล้านปี หินมงกุฎ หน้าเจ้าแม่กวนอิม น้ำตกหินไหล และแท่นเทพ มีพระพุทธรูปสีทองหลายองค์ พบค้างคาวอย่างน้อย 9 ชนิด รวมทั้งจิ้งหรีดถ้ำและแมงมุมถ้ำ ถ้ำนี้เป็นฉากถ่ายทำละครนาคีที่ออกอากาศปี 2559 ด้านหลังมีถ้ำเทพมาลีหรือถ้ำพญานาคซึ่งเล็กและลึกกว่า เที่ยวกับเจ้าหน้าที่นำทางใช้เวลาราว 40–60 นาที

วัดเปิดราว 08:00–17:00 น. ไม่เสียค่าเข้า ส่วนวนอุทยานเปิด 08:30–16:30 น. ไม่เสียค่าเข้า ค่าเช่าไฟฉายคาดหัวราว 25 บาท (ข้อมูลปี 2563) และให้ทิปเจ้าหน้าที่นำทางตามสมัครใจ ราคาหลักร้อยบาทที่เห็นในบางเว็บน่าจะสับสนกับอุทยานแห่งชาติพุเตย จากตัวเมืองอุทัยธานีใช้ทางหลวง 333 ไปอำเภอบ้านไร่ แล้วต่อทางหลวง 3011 สายบ้านไร่–ภูบอน ตัวอำเภอบ้านไร่ห่างตัวจังหวัด 80 กิโลเมตรตามตารางของสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด วัดจึงห่างตัวเมืองราว 92 กิโลเมตร และถ้ำราว 95 กิโลเมตร ราว 1 ชั่วโมง 30 นาที จากทางเข้าวัดขับต่ออีกราว 3 กิโลเมตรถึงลานจอดถ้ำ แล้วเดินขึ้นเนินชันราว 200 เมตร