หมู่เกาะสิมิลัน

ชื่อ "สิมิลัน" มาจากคำภาษายาวี (มลายูถิ่น) ที่แปลว่า "เก้า" ภาษามลายูเรียกว่า Kepulauan Sembilan เพราะเดิมมี 9 เกาะ เรียงตัวเลขจากใต้ขึ้นเหนือ คือ เกาะหนึ่ง (หูยง) เกาะสอง (ปายัง) เกาะสาม (ปาหยัน) เกาะสี่ (เมียง) เกาะห้า (ห้า) เกาะหก (ปายู) เกาะเจ็ด (หินพูซาร์) เกาะแปด (สิมิลัน) และเกาะเก้า (บางู) เกาะแปดเป็นเกาะที่ใหญ่ที่สุด ส่วนเกาะสี่เป็นที่ตั้งที่ทำการอุทยานบนเกาะ

กรมป่าไม้สำรวจพื้นที่อยู่ราวหนึ่งปีก่อนประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะสิมิลันใน พ.ศ. 2525 ต่อมาใน พ.ศ. 2541 มีการผนวกเกาะบอน (เกาะตะลู) และเกาะตาชัยทางเหนือเข้ามา รวมเป็น 11 เกาะ เกาะตาชัยอยู่ในเขตอำเภอคุระบุรี ห่างเกาะแปดราว 48 กม. หมู่เกาะทั้งหมดอยู่ในตำบลเกาะพระทอง อำเภอคุระบุรี

เกาะหนึ่ง (หูยง) มีหาดที่ยาวและกว้างที่สุดของอุทยาน แต่ห้ามขึ้นเพราะเป็นที่วางไข่ของเต่าทะเล เกาะหนึ่งถึงเกาะสามปิดไม่ให้นักท่องเที่ยวขึ้นเพื่อปกป้องเต่าและแนวปะการัง และวิกิพีเดียระบุว่าเกาะสามเป็นที่ดินของพระราชวงศ์ ตั้งแต่ พ.ศ. 2538 กองทัพเรือมอบหมายให้ทัพเรือภาคที่ 3 ตั้งศูนย์อนุรักษ์เต่าทะเลตามโครงการพระราชดำริ ฟักไข่บนเกาะหูยงและอนุบาลที่ฐานทัพเรือพังงา ปี 2566 เก็บรังไข่ได้ 164 รัง ได้ลูกเต่ากว่า 11,000 ตัว แต่ละฤดูมีเต่าตนุขึ้นวางไข่ราว 300 ตัว ช่วงวางไข่สูงสุดคือพฤษภาคม–ตุลาคม และลูกเต่าจะถูกอนุบาลราว 3–6 เดือนก่อนปล่อย

คลื่นสึนามิเมื่อ 26 ธันวาคม 2547 สร้างความเสียหายรุนแรงต่อหมู่เกาะ นักดำน้ำที่อยู่ใต้น้ำขณะนั้นเล่าว่าถูกกระแสน้ำรุนแรงพัดขึ้นมาอย่างฉับพลัน

ปะการังของสิมิลันและสุรินทร์เสียหายหนักสองครั้ง คือใน พ.ศ. 2541 และ 2553 โดยสูญเสียราวร้อยละ 90 ครั้งหลังเชื่อมโยงกับปรากฏการณ์ไดโพลในมหาสมุทรอินเดียแบบกลับทิศ หลังจากนั้นปะการังค่อย ๆ ฟื้น และในเดือนสิงหาคม 2562 อุทยานประกาศว่าปะการังฟื้นตัวเกือบเต็มที่แล้ว

สิมิลันไม่ได้เผชิญปะการังฟอกขาวแค่สองครั้ง ข้อมูลกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งที่ Thai PBS อ้างถึงระบุว่าทะเลไทยเกิดปะการังฟอกขาวในปี 2534, 2538, 2541, 2546, 2548, 2550 และ 2553 ช่วงปี 2534 และ 2538 ปะการังฝั่งอันดามันตายราวร้อยละ 10–20 แต่ปี 2553 รุนแรงที่สุด โดยอันดามันตอนเหนือซึ่งรวมสิมิลันตายราวร้อยละ 80–90 นอกจากความร้อนของน้ำทะเล ปัจจัยที่ซ้ำเติมแนวปะการังคือการเหยียบย่ำของนักท่องเที่ยว การทิ้งสมอเรือ การให้อาหารปลา และประมงอวนลาก

เกาะตาชัยเคยมีหาดทรายขาวยาวราว 800 เมตร ลานกางเต็นท์ และร้านอาหาร แต่เมื่อคนแห่ไปมาก ปะการังสีฟ้าน้ำตื้นก็เสียหายจากสมอเรือและน้ำเสียจากการทำอาหาร อธิบดีกรมอุทยานฯ ลงนามเมื่อ 10 พฤษภาคม 2559 ปิดเกาะตาชัย "ไม่มีกำหนด" มีผลตั้งแต่ 15 พฤษภาคม 2559 (วิกิพีเดียระบุ 15 ตุลาคม 2559) การปิดนี้ห้ามขึ้นเกาะและดำน้ำตื้น แต่จุดดำน้ำลึกรอบเกาะยังเปิด

ปี 2565 การสำรวจพบว่าปะการังรอบเกาะตาชัยฟื้นตัว คณะกรรมการที่ปรึกษาอุทยานทางทะเลจึงหารือเรื่องการเปิดเกาะ ผศ.ดร.ธรณ์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ เห็นด้วยกับการเปิดแต่ต้องคุมอย่างเข้มงวด ข่าวเดือนเมษายน 2567 ระบุว่ากระทรวงทรัพยากรธรรมชาติฯ เตรียมเปิดหลังปิดมา 7 ปี แต่พฤษภาคม 2568 กรมอุทยานฯ ยืนยันว่ายังไม่พร้อม เพราะปะการังยังฟื้นไม่พอ และต้องรออย่างน้อย 2 ปี

สิมิลันเคยรับนักท่องเที่ยวช่วงพีคถึงวันละ 6,000–7,000 คน และปี 2560 มีนักท่องเที่ยวราว 910,000 คน เกินขีดความสามารถที่รองรับได้ ตุลาคม 2561 กรมอุทยานฯ ร่วมกับมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์กำหนดเพดานนักท่องเที่ยวไปเช้าเย็นกลับวันละ 3,325 คน และนักดำน้ำลึก 525 คน พร้อมห้ามค้างคืนบนเกาะ ผู้ประกอบการทัวร์คัดค้านและยื่นศาลปกครองภูเก็ต ซึ่งเคยสั่งระงับมาตรการ แต่เดือนมีนาคม 2562 ศาลปกครองสูงสุดกลับคำสั่ง ให้ใช้มาตรการจำกัดคนได้

เบื้องหลังคดีจำกัดนักท่องเที่ยว นายนิพนธ์ สมเหมาะ ฟ้องกรมอุทยานฯ และอธิบดี เพื่อเพิกถอนประกาศสองฉบับลงวันที่ 9 ตุลาคม 2561 เรื่องจำกัดจำนวนนักท่องเที่ยว (รวม 3,850 คนต่อวัน ดำน้ำลึก 525 คน) และเรื่องค่าธรรมเนียมเรือ ศาลปกครองภูเก็ตสั่งทุเลาการบังคับใช้ประกาศจำกัดคนระหว่าง 1 มกราคม–31 มีนาคม 2562 แต่ศาลปกครองสูงสุดมีคำสั่งที่ 78/2562 กลับคำสั่งนั้น โดยชี้ว่าอธิบดีมีอำนาจกำหนดมาตรการอนุรักษ์ และอ้างตัวเลขนักท่องเที่ยวช่วงปี 2560–2561 ที่เฉลี่ยวันละ 4,512 คน สูงสุดถึง 7,302 คน คำสั่งนี้เป็นเพียงคำสั่งเรื่องการทุเลา ไม่ใช่คำพิพากษาในเนื้อหาคดี

กติกาปัจจุบันจำกัดนักท่องเที่ยวบนเกาะสี่ไม่เกินวันละ 1,700 คน เกาะแปดไม่เกิน 1,625 คน และนักดำน้ำลึก 525 คนใน 21 จุดดำน้ำ ไม่มีการค้างคืนบนเกาะ บ้านพักและลานกางเต็นท์ถูกยกเลิก ขึ้นเกาะได้ระหว่าง 08:00–16:00 และมีร้านอาหารแห่งเดียวบนเกาะเมียง เปิด 08:00–14:00 ส่วนฤดูกาล 2563–2564 ช่วงโควิด-19 ไม่มีนักท่องเที่ยวต่างชาติเลย

อุทยานยังออกกติกาย่อยตามปัญหาที่เกิดขึ้น เช่น ห้ามดำน้ำแบบฟรีไดฟ์และห้ามใช้ฟินยาว ให้เรือลีฟอะบอร์ดจอดไกลขึ้นและรับส่งด้วยเรือดิงกี้ เพราะสมอเคยลากโดนปะการัง และห้ามสไลเดอร์ยักษ์บนเรือหลังมีคนแขนหัก ต้นเดือนมกราคม 2566 เพจอนุรักษ์ "ขยะมรสุม" โพสต์ภาพนักท่องเที่ยวใส่ฟินสั้นยืนเหยียบปะการัง และรัฐมนตรีทรัพยากรธรรมชาติฯ โพสต์เมื่อ 4 มกราคม 2566 ว่า "ถ้าเปิดแล้วดูแลไม่ได้ อย่าเปิดดีกว่าครับ" ก่อนหน้านั้นในวันที่ 8 ตุลาคม 2565 นายวราวุธ ศิลปอาชา นำทีมซ่อมทุ่นจอดเรือ 3 ลูก รวมถึงทุ่นที่จุดดำน้ำประติมากรรมใต้น้ำ และเก็บขยะใต้ทะเลก่อนเปิดฤดูกาล

การปิดเกาะช่วงมรสุมไม่ได้มีไว้เพื่อความปลอดภัยอย่างเดียว ประกาศปิดปี 2568 (16 พฤษภาคม–15 ตุลาคม) ระบุเหตุผลสามข้อ คือ ให้ธรรมชาติได้ฟื้นตัว ป้องกันอันตรายจากสภาพอากาศแปรปรวน และลดการรบกวนแนวปะการังกับสัตว์ทะเลหายาก ช่วงวันท้าย ๆ ก่อนปิดยังมีนักท่องเที่ยวต่างชาติต่อคิวลงเรือไปสิมิลัน

เกาะบอนอยู่ห่างจากเกาะเก้าขึ้นไปทางเหนือราว 23 กม. ขึ้นชื่อเรื่องยอดหินใต้น้ำและกระแสน้ำแรง เหมาะกับนักดำน้ำมีประสบการณ์ ช่วงที่มีโอกาสเห็นกระเบนราหูมากที่สุดคือราวเมษายน–พฤษภาคม ส่วนกองหินตาชัยเป็นจุดดำน้ำที่ยากที่สุดแห่งหนึ่ง ใต้ทะเลยังมีเต่าทะเล ฉลามหลายชนิด และปลาไหลมอเรย์ ส่วนฉลามวาฬพบได้นาน ๆ ครั้งราวมีนาคม–เมษายน

บนบก หมู่เกาะสิมิลันเป็นพื้นที่สำคัญทางนกของ BirdLife International เพราะเป็นถิ่นของนกพิราบชนิด pale-capped pigeon (Columba punicea) ซึ่งอยู่ในสถานะมีแนวโน้มใกล้สูญพันธุ์ และยังมีนกชาปีไหน สัตว์จำพวกตะกวด ค้างคาวแม่ไก่ และปูขน แม้การประมงจะถูกห้ามในเขตอุทยาน แต่นักดำน้ำยังพบอวนและลอบผิดกฎหมาย

จุดลงเรือหลักคือท่าเรือทับละมุ ราว 20 กม. ทางใต้ของเขาหลัก ซึ่งเป็นที่ตั้งที่ทำการอุทยานบนฝั่ง ห่างจากเกาะหลักราว 65 กม. เรือเร็วใช้เวลาราว 70 นาที เรือธรรมดาราว 3 ชั่วโมง ส่วนท่าเรือบ้านน้ำเค็มทางเหนือของเขาหลักใช้สำหรับไปเกาะบอนและเกาะตาชัย คนส่วนใหญ่พักที่เขาหลักแล้วไปเช้าเย็นกลับ

ฤดูกาลท่องเที่ยว 2569–2570 เปิดตั้งแต่ 15 ตุลาคม 2569 ถึง 15 พฤษภาคม 2570 ก่อนเปิดมีกิจกรรม "เก็บ Save สิมิลัน" ทำความสะอาดเกาะสี่และเกาะแปด มีเจ้าหน้าที่ประจำการกว่า 70 คนที่เกาะสี่ เกาะแปด และจุดดำน้ำเกาะตาชัย สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 5 รายงานรายได้ปีงบประมาณ 2569 จากทุกอุทยานในความดูแลรวม 1,000 ล้านบาท และผู้ประกอบการระบุว่าการจองล่วงหน้าราวร้อยละ 80 เป็นชาวต่างชาติ