ถ้ำมรกต เกาะมุก

เกาะมุกเป็นหนึ่งในเกาะหลักของทะเลตรัง จังหวัดตรังมีเกาะทั้งหมด 46 เกาะ อยู่ในอำเภอกันตัง 12 เกาะ ปะเหลียน 13 เกาะ และสิเกา 21 เกาะ บนเกาะมุกมีคนอาศัยเฉพาะแหลมฝั่งตะวันออกที่หันเข้าหาแผ่นดินใหญ่ เป็นหมู่บ้านชาวประมงเล็ก ๆ กับรีสอร์ตไม่กี่แห่ง ส่วนฝั่งตะวันตกที่ตั้งถ้ำมรกตยังเป็นป่าและไม่มีคนอยู่ ชื่อเกาะพบเขียนทั้ง "เกาะมุก" และ "เกาะมุกด์"

เกาะมุกอยู่ในอุทยานแห่งชาติหาดเจ้าไหม ซึ่งประกาศเป็นอุทยานแห่งชาติใน พ.ศ. 2524 งานวิจัยของมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ระบุว่าอุทยานมีเกาะ 9 เกาะ คือ เกาะมุก เกาะกระดาน เกาะแหวน เกาะเจ้าเม็ง เกาะปลิง เกาะเจ้าไหม เกาะไหง เกาะเชือก และเกาะมา รวมถึงหาดปากเมง หาดฉางหลาง หาดสั้น หาดยาว หาดหยงหลิง หาดเจ้าไหม และบ่อน้ำร้อน แนวหญ้าทะเลของอุทยานเป็นแหล่งอาหารของพะยูน สัตว์สงวนที่ใกล้สูญพันธุ์ ชาวบ้านบนเกาะมุกส่วนใหญ่เป็นมุสลิม ทำประมง สวนยาง และมะพร้าว

ถ้ำมรกตเกิดจากการยุบตัวของหินปูน ภายในจึงมีลักษณะคล้ายปล่องภูเขาไฟหรือหลุมยุบขนาดใหญ่ แสงส่องลงมาทางช่องเปิดด้านบน ส่วนน้ำทะเลไหลเข้ามาทางอุโมงค์ ทำให้เกิดภาพน้ำสีมรกตใต้หน้าผา ปากถ้ำเป็นโพรงต่ำและแคบ ช่วงกลางอุโมงค์มืดสนิท จึงต้องใช้ไฟฉายคาดหัว

ประวัติของถ้ำผูกกับวิถีชาวเกาะ ข่าวผู้จัดการระบุว่าชาวบ้านกลุ่มแรกเข้าไปในถ้ำเพื่อเก็บรังนกอีแอ่น ซึ่งในอดีตมีนกอาศัยอยู่จำนวนมาก และมีเรื่องเล่าว่ากลุ่มโจรสลัดเคยใช้หาดลับในหุบผานี้ซ่อนทรัพย์สินที่ปล้นมา ก่อนนำออกไปภายหลัง เรื่องโจรสลัดเป็นตำนานท้องถิ่นที่ไม่มีหลักฐานยืนยัน

สึนามิเมื่อ 26 ธันวาคม 2547 ก็ซัดเข้าถึงเกาะมุก เว็บไซต์ Showcaves ระบุว่าวันนั้นมีนักท่องเที่ยว 2 คนเสียชีวิตบริเวณปากถ้ำ และผู้รอดชีวิตราว 80 คนได้รับการช่วยเหลือออกมาหลังติดอยู่ราว 5 ชั่วโมง แต่ยังไม่พบรายงานภาษาไทยที่ยืนยันตัวเลขนี้

การเข้าถ้ำต้องลอยคอหรือว่ายน้ำตามแนวเชือกผ่านอุโมงค์ ใช้เวลาเที่ยวละราว 10–15 นาที ทำได้เฉพาะช่วงน้ำลงหรือน้ำกลาง เพราะช่วงน้ำขึ้นปากถ้ำจะจมน้ำ แต่ถ้าน้ำลงสุดในหุบผาจะแทบไม่มีน้ำและไม่เห็นสีมรกต คลื่นบริเวณนี้แรงกว่าจุดอื่นและมีโขดหินมาก ผู้ที่ว่ายน้ำไม่เป็น เด็ก และผู้สูงอายุจะได้สวมเสื้อชูชีพและมีไกด์ดูแลตลอดทาง แสงสวยที่สุดช่วงราว 10:00–14:00 น.

อุทยานแห่งชาติหาดเจ้าไหมปิดการท่องเที่ยวทางทะเลทุกปีราว 4 เดือน ระหว่าง 1 มิถุนายน–30 กันยายน เพราะมรสุมฝั่งอันดามัน ในปี 2563 ช่วงโควิด-19 อธิบดีกรมอุทยานฯ ประกาศเปิดถ้ำมรกตตั้งแต่ 18 สิงหาคม โดยรับนักท่องเที่ยวได้ไม่เกิน 600 คนต่อวัน และให้เจ้าหน้าที่ตัดสินรายวันว่าลงทะเลได้หรือไม่ พร้อมกิจกรรมเก็บขยะใต้ทะเล เก็บอวนและลอบที่ตกค้าง เพื่อดูแลพะยูนซึ่งเป็นสัตว์หายากของทะเลตรัง

ถ้ำมรกตเคยเป็นข่าวเรื่องการจัดเก็บรายได้ เดือนธันวาคม 2566 ผู้อำนวยการสำนักอุทยานแห่งชาติลงพื้นที่สุ่มตรวจหลังมีคนร้องเรียนมานานว่าไม่มีเจ้าหน้าที่เก็บค่าเข้าที่ถ้ำมรกต และพบว่าทั้งเช้าและบ่ายไม่มีเจ้าหน้าที่เก็บค่าธรรมเนียมเลย ขณะที่รายได้ของอุทยานต่ำผิดปกติเมื่อเทียบกับอุทยานใกล้เคียง กรมอุทยานฯ จึงตั้งกรรมการสอบข้อเท็จจริง และย้ายหัวหน้าอุทยานแห่งชาติหาดเจ้าไหมไปช่วยราชการที่สำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 5

อุทยานแห่งชาติหาดเจ้าไหมยังมีคดีบุกรุกที่ดินต่อเนื่อง กรมอุทยานฯ ฟ้องเจ้าของที่ดินใต้รีสอร์ตอนันตรา สิเกา (เดิมคืออมารี ตรัง บีช รีสอร์ต) บนหาดฉางหลาง พื้นที่กว่า 37 ไร่ ศาลชั้นต้นยกฟ้องใน พ.ศ. 2557 ศาลอุทธรณ์ให้ขับไล่และเพิกถอนโฉนดใน พ.ศ. 2558 และศาลฎีกายืนตามศาลอุทธรณ์เมื่อ 25 มกราคม 2561 ก่อนเริ่มรื้อวิลล่าหรูสามหลังในเดือนกุมภาพันธ์ 2562 ส่วนบนเกาะกระดาน เคยพบการอ้างสิทธิที่ดิน 6 แปลง รวมกว่า 100 ไร่ ป.ป.ช. ชี้มูลคืนรัฐแล้ว 5 แปลง และลงพื้นที่ติดตามอีกครั้งเมื่อ 6 กุมภาพันธ์ 2568 บนเกาะมุกเอง Thailandee ระบุว่ารีสอร์ตที่หาดชาร์ลีถูกรื้อตามคำตัดสินของศาล แต่ไม่ได้ระบุปี

ทะเลรอบเกาะมุกยังเผชิญปะการังฟอกขาว เดือนพฤษภาคม 2567 อุทยานพบปะการังหน้าเกาะกระดานฟอกขาวเกือบร้อยละ 70 จึงสั่งปิดดำน้ำตื้นบริเวณนั้นตั้งแต่ 15 พฤษภาคม 2567 เกาะกระดานซึ่งอยู่ในเส้นทางทัวร์เดียวกับถ้ำมรกตเคยได้รับการจัดอันดับจาก World Beach Guide ให้เป็นชายหาดที่ดีที่สุดในโลกในปี 2023 และ 2024

ปัญหาที่หนักที่สุดของทะเลรอบเกาะมุกคือหญ้าทะเลตายและพะยูนหายไป ไทยพีบีเอสรายงานว่าปี 2566 สำรวจพบพะยูนในทะเลตรังไม่น้อยกว่า 180 ตัว เป็นคู่แม่ลูก 12 คู่ แต่การสำรวจทางอากาศและทางเรือของศูนย์วิจัยทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งทะเลอันดามันตอนล่าง ระหว่าง 5–11 มีนาคม 2567 รอบเกาะลิบงและเกาะมุก พบเพียง 36 ตัว เป็นคู่แม่ลูกคู่เดียว โลมาหลังโหนกลดจาก 19 เหลือ 6 ตัว และเต่าทะเลลดจาก 174 เหลือ 38 ตัว หญ้าทะเลตายกว่า 30,000 ไร่ กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่งชี้ว่าน้ำทะเลลงต่ำและนานกว่าปกติจากภาวะโลกร้อน ทำให้หญ้าโดนแดดเผา ส่วนชาวบ้านชี้ว่าตะกอนจากการขุดลอกร่องน้ำกันตังทับถมแหล่งหญ้าทะเล

นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่มาถ้ำมรกตด้วยทัวร์ 4 เกาะ ซึ่งมักรวมเกาะมุก เกาะกระดาน เกาะเชือก และเกาะแหวน ออกเรือจากท่าเรือปากเมง อำเภอสิเกา ราว 40 นาที หรือจากฝั่งกันตัง (ท่าเรือหาดยาวและท่าเรือควนตุ้งกู) ราว 30 นาที ข่าวปี 2555 ระบุค่าเหมาเรือราว 1,500 บาทต่อวัน หากอยากเลี่ยงคนแน่น ควรเลือกรอบแรกของวันที่ถึงก่อน 09:00 น.